Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο: Ο Τζων Ριντ και ο Οκτώβρης του 1917

Ο Οκτώβρης του 1917 και η μαρτυρία ενός δημοσιογράφου που βρέθηκε στην καρδιά της επανάστασης.

Ο Οκτώβρης του 1917 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο της ιστορίας. Είναι η στιγμή κατά την οποία μια χώρα, εξαντλημένη από τον πόλεμο, τη φτώχεια και τις κοινωνικές ανισότητες, έγινε το επίκεντρο μιας επανάστασης που θα σημάδευε ολόκληρο τον 20ό αιώνα.

Η Ρωσία βρισκόταν ήδη σε αναβρασμό. Η επανάσταση του Φεβρουαρίου είχε ανατρέψει τον τσάρο, όμως η Προσωρινή Κυβέρνηση συνέχιζε τον πόλεμο. Οι ελλείψεις τροφίμων, η οικονομική κατάρρευση και το άλυτο αγροτικό ζήτημα όξυναν τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Εργάτες ζητούσαν καλύτερες συνθήκες ζωής, αγρότες γη και στρατιώτες ειρήνη. Μέσα σε αυτή την κρίση, οι μπολσεβίκοι, με επικεφαλής τον Βλαντίμιρ Λένιν, κέρδιζαν έδαφος με τα συνθήματα «Ειρήνη, Γη, Ψωμί».

Η εξέγερση ξέσπασε στις 25 Οκτωβρίου με το τότε ρωσικό ημερολόγιο, δηλαδή στις 7 Νοεμβρίου με το σημερινό. Οι μπολσεβίκοι ανέτρεψαν την Προσωρινή Κυβέρνηση στην Πετρούπολη και διεκδίκησαν την εξουσία στο όνομα των σοβιέτ, των συμβουλίων εργατών και στρατιωτών. Δεν επρόκειτο απλώς για μια κυβερνητική αλλαγή, αλλά για την αρχή μιας πολιτικής και κοινωνικής ανατροπής με διεθνείς συνέπειες.

Ο Τζων Ριντ στο κέντρο των γεγονότων

Αυτές τις ημέρες κατέγραψε ο Αμερικανός δημοσιογράφος Τζων Ριντ στο βιβλίο του Δέκα μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο, που εκδόθηκε το 1919. Ο Ριντ βρέθηκε στην Πετρούπολη, κινήθηκε ανάμεσα σε εργάτες, στρατιώτες και πολιτικούς και μετέφερε την ένταση μιας πόλης όπου η ιστορία δεν ήταν μακρινή αφήγηση, αλλά εξελισσόταν μπροστά στα μάτια των ανθρώπων.

Το βιβλίο δεν είναι μια ψυχρή, αποστασιοποιημένη καταγραφή. Ο Ριντ υποστήριζε την επανάσταση και τους μπολσεβίκους, και η πολιτική του τοποθέτηση διαπερνά την αφήγησή του. Αυτό δεν αναιρεί την αξία της μαρτυρίας του· μας υπενθυμίζει, όμως, ότι κάθε ιστορική αφήγηση έχει τη δική της οπτική και χρειάζεται κριτική ανάγνωση.

Η επανάσταση δεν άνοιξε έναν εύκολο δρόμο προς την ελευθερία και την ισότητα. Ακολούθησαν εμφύλιος πόλεμος, βία και η σταδιακή συγκέντρωση της εξουσίας σε ένα νέο καθεστώς. Οι ελπίδες που γεννήθηκαν το 1917 δεν εκπληρώθηκαν όλες με τον τρόπο που τις είχαν φανταστεί εκατομμύρια άνθρωποι.

Κι όμως, το βιβλίο του Ριντ εξακολουθεί να διαβάζεται επειδή μεταφέρει τον αναγνώστη στην καρδιά εκείνων των ημερών. Μας θυμίζει ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από ηγέτες και κυβερνήσεις. Γράφεται και από ανθρώπους που, σε κρίσιμες στιγμές, αποφασίζουν πως δεν μπορούν να συνεχίσουν να ζουν όπως πριν.

Δέκα μέρες ήταν αρκετές για να αλλάξουν την εξουσία στη Ρωσία. Οι συνέπειές τους, όμως, σημάδεψαν ολόκληρο τον αιώνα που ακολούθησε.

Εικόνα: Το Συμβούλιο της Ρωσικής Δημοκρατίας σε συνεδρίαση στο Παλάτι Μαρίινσκι, όπως αναπαράγεται στην έκδοση του βιβλίου του Τζων Ριντ (1919). Πηγή: Wikimedia Commons.