ΤΡΙΚΑΛΑ: ΤΑ ΝΟΕΜΒΡΙΑΝΑ ΤΟΥ 1916

Όταν ο Εθνικός Διχασμός πέρασε από την Αθήνα στα Τρίκαλα

Το 1916 υπήρξε μία από τις πιο ταραγμένες χρονιές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη και η Ελλάδα είχε μετατραπεί σε πεδίο μιας βαθιάς πολιτικής και εθνικής αντιπαράθεσης. Από τη μία πλευρά ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α΄ και οι υποστηρικτές του, που επέμεναν στην ουδετερότητα της χώρας, και από την άλλη ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος υποστήριζε τη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ.

Η σύγκρουση αυτή, γνωστή ως Εθνικός Διχασμός, είχε πλέον ξεπεράσει τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης. Τον Σεπτέμβριο του 1916 ο Βενιζέλος συγκρότησε στη Θεσσαλονίκη την Προσωρινή Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας, με αποτέλεσμα η χώρα να βρεθεί ουσιαστικά χωρισμένη σε δύο ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας.

Η κρίση κορυφώθηκε τον Νοέμβριο του 1916. Στις 18 Νοεμβρίου, γαλλικές και βρετανικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στον Πειραιά και κινήθηκαν προς την Αθήνα, ζητώντας την παράδοση πολεμικού υλικού από την ελληνική κυβέρνηση. Ακολούθησαν ένοπλες συγκρούσεις με ελληνικά στρατιωτικά τμήματα και τους φιλοβασιλικούς Επίστρατους. Τα γεγονότα, γνωστά ως Νοεμβριανά, συνοδεύτηκαν από διώξεις, συλλήψεις και επιθέσεις εναντίον υποστηρικτών του Βενιζέλου. Η κρίση δεν περιορίστηκε στην πρωτεύουσα. Σύντομα οι συνέπειές της έγιναν αισθητές και στην ελληνική επαρχία.

Στα Τρίκαλα, η κατάσταση πήρε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Ο Σύνδεσμος Επιστράτων της πόλης, με έντονο φιλομοναρχικό προσανατολισμό, απέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο. Μετά τα γεγονότα της Αθήνας, ο αρχηγός των επιστράτων Στεργιόπουλος εμφανίστηκε με στολή λοχαγού και κάλεσε τους επιστράτους σε εθελοντική κατάταξη στον τακτικό στρατό. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αναγέννησις» της 24ης Νοεμβρίου 1916, πλήθος κόσμου κατευθύνθηκε προς τους στρατώνες, ζητωκραυγάζοντας υπέρ του βασιλιά, ενώ καταγράφεται η εγγραφή χιλιάδων επιστράτων.

Η δράση του Συνδέσμου δεν περιορίστηκε στη στρατιωτική κινητοποίηση. Τις επόμενες ημέρες ανακοίνωσε ότι αναλάμβανε, κατ’ εντολήν του λαού του νομού, υποβοηθητικό έργο της καταδιωκτικής αρχής και καλούσε τους πολίτες να καταγγείλουν όσους θεωρούσαν ότι είχαν συνεργαστεί με τους πολιτικούς αντιπάλους. Η πολιτική καχυποψία μετατρεπόταν σταδιακά σε μηχανισμό ελέγχου και εκφοβισμού.

Την ίδια περίοδο, η γαλλική παρουσία στα Τρίκαλα βρέθηκε στο στόχαστρο. Οι Γάλλοι υπάλληλοι ελέγχου, που παρακολουθούσαν ζητήματα σχετικά με τις μεταφορές και τις επικοινωνίες, συνελήφθησαν προσωρινά και, με κυβερνητική εντολή, οδηγήθηκαν υπό συνοδεία στον Βόλο. Η τοπική εφημερίδα «Αναγέννησις» παρουσίασε το γεγονός με τον τίτλο «Η Κοντρόλ κατηργήθη υπό του λαού», αποτυπώνοντας το έντονο φιλοβασιλικό κλίμα της εποχής.

Στις 9 Δεκεμβρίου 1916, η ίδια εφημερίδα δημοσίευσε τις διαβεβαιώσεις του δικηγόρου Αθανάσιου Μπόμπορα ότι η μετακίνηση στρατιωτικών μονάδων απέβλεπε στην επέκταση της επιρροής των βενιζελικών στη Θεσσαλία, ενώ διαβεβαίωνε ότι το 5ο Σύνταγμα Πεζικού, που παρέμενε στα Τρίκαλα, θα υπερασπιζόταν την πόλη.

Η ένταση κορυφώθηκε τον επόμενο μήνα. Στις 17 Δεκεμβρίου 1916 πραγματοποιήθηκε στα Σαράγια, κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό, το λεγόμενο «Ανάθεμα» κατά του Ελευθερίου Βενιζέλου. Με πρωτοβουλία του Συνδέσμου Επιστράτων και με τη συμμετοχή των τοπικών αρχών και πλήθους πολιτών, η πολιτική διαφωνία απέκτησε πλέον και θρησκευτική τελετουργική μορφή. Ιδιαίτερα αποκαλυπτικές είναι οι μαρτυρίες ότι στην εκδήλωση υποχρεώθηκαν να συμμετάσχουν ακόμη και βενιζελικοί πολίτες, ενώ υπήρξαν καταγγελίες για συμμετοχή μαθητών κατόπιν πίεσης από το σχολικό περιβάλλον.

Τα γεγονότα του 1916 στα Τρίκαλα αποκαλύπτουν μια κοινωνία που είχε χωριστεί βαθιά. Η πολιτική ταυτότητα μπορούσε να επηρεάσει τις επαγγελματικές σχέσεις, τη δημόσια παρουσία, την εκπαιδευτική ζωή και την καθημερινότητα των κατοίκων. Ο Εθνικός Διχασμός δεν ήταν πλέον μια διαφωνία ανάμεσα σε δύο πολιτικές ηγεσίες. Είχε περάσει μέσα στις οικογένειες, στις κοινωνικές σχέσεις και στους θεσμούς της πόλης.

Η ιστορία των Νοεμβριανών στα Τρίκαλα αποτελεί μια σημαντική, αλλά όχι αρκετά γνωστή, σελίδα της τοπικής ιστορίας. Η αναζήτηση στον θεσσαλικό Τύπο και στα αρχεία της εποχής μπορεί να φωτίσει ακόμη περισσότερο τα πρόσωπα, τις πιέσεις και τις κοινωνικές συνέπειες εκείνης της περιόδου.

Γιατί ο Εθνικός Διχασμός δεν έμεινε στην Αθήνα. Έφτασε και στα Τρίκαλα, όπου η πολιτική αντιπαράθεση μετατράπηκε σε κοινωνική δοκιμασία, αφήνοντας πίσω της μια πόλη βαθιά διαιρεμένη.

Πηγές: Εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», «ΣΚΡΙΠ», Αθηνών. Αναγέννησις» Τρικάλων.

Λεζάντα: Γενική άποψη των Τρικάλων κατά τον Μεσοπόλεμο. Πανοραμική φωτογραφία της πόλης, του φωτογράφου και εκδότη Στέφανου Στουρνάρα.

© Το παρόν άρθρο και η συνοδευτική επεξεργασμένη φωτογραφία αποτελούν πνευματική και δημοσιογραφική εργασία. https://www.facebook.com/agapo.gr

Η κοινοποίηση από φίλους και ακολούθους επιτρέπεται, με την προϋπόθεση ότι διατηρείται η αναφορά στην αρχική πηγή.